حقوق بینالملل مجموعهای از قواعد و اصولی است که روابط میان دولتها و سایر بازیگران جهانی را تنظیم میکند. بعد از ختم جنگ جهانی دوم نورمهای قبول شده نقش مهمی در حفظ نظم و ثبات جهانی داشته است. این نظام عمدتاً در چارچوب سازمان ملل متحد شکل گرفت و بر اصولی مانند حاکمیت دولتها، منع توسل به زور و حل مسالمتآمیز اختلافات استوار بود.
بحران حقوق بینالمللی به وضعیتی گفته میشود که در آن قواعد و اصول حقوقی میان کشورها هنوز وجود دارد، اما اجرای آنها ضعیف، ناقص یا سیاسی شده است.
از مدتی به اینطرف وضعیت فعلی جهان ما طوریست که با وجود موجودیت اسناد قبول شده از طرف کشور ها تطبیق نورمهای بین المللی قبول شده از طرف بعضی ها بکلی پامال گردیده است. در چنین شرایطی، احتمال بازگشت به «قانون جنگل» (حاکمیت قدرت) افزایش یافته است.
حق زور است و یا زور حق است؟
امروزقدرتهای بزرگ در عمل نشان دادند که خود را از حقوق بین الملل بالاتر می بینند یعنی از زور استفاده مینمایند.
جنگ اوکراین، جنگ غزه، جنگ لبنان، جنگ ایران و مهمتر از همه برای ما و شما تجاوز نظامیان پاکستانی بالای کشور ما مثالهای برجسته از بحران حقوق بین الملل است.
عوامل این بحران از نگاه تطبیق اصول و قواعد حقوق بین الملل، کاهش اعتماد کشور ها به این نورم ها و تا اندازه ناتوانی نهاد های بین المللی است
اینکه قدرت های بزرگ حقوق بین الملل را تحت سلطه خود دراورده یا به عباره دیگرتفسیر سیاسی میکنند باعث کاهش اعتماد و تضعیف نهاد های بین المللی ونا مساعد شده زمینه همکاری بین المللی شده است.
بر اساس بررسی عوامل فوق، میتوان نتیجه گرفت که بحران حقوق بینالملل واقعی و چند بُعدی است. این بحران نهتنها ناشی از ضعف قواعد، بلکه بیشتر ناشی از عدم پایبندی دولتها و ساختار نابرابر نظام بینالملل است. به عبارت دیگر، مشکل اصلی در (اجرای حقوق) است، نه در (وجود حقوق).
اینده حقوق بین الملل را چطور پیش بینی میکنیم و برای بیرون رفت از این حالت بحران چه اقداماتی ضروری است:
– اصلاح ساختار های نهاد های بین المللی ، بصورت خاص حق ویتو…… شورای امنیت سازمان ملل متحد به دلیل حق وتو اغلب دچار بنبست میشود
-تقویت زمینه اجراای قواعد، تصامیم محاکم بینالمللی فاقد ضمانت اجرایوی قوی است .این محاکم با عدم همکاری برخی کشور ها مواجه است. برخلاف حقوق داخلی، در حقوق بینالملل پلیس یا قدرت اجرایی جهانی وجود ندارد.
-۲-
-افزایش شفافیت و عدالت در اجرای قواعد ،
-مطالعه ومیسر ساختن زمینه توسعه حقوق بین الملل شامل حوزه های جدید ،
تحولات جدید جهانی مانند جنگهای سایبری، هوش مصنوعی، تغییرات اقلیمی چالشهایی ایجاد کردهاند که حقوق بینالملل هنوز پاسخ مناسبی برای آنها ارائه نکرده است. این امر نشاندهنده عقبماندگی نسبی این نظام از تحولات جهانی است.
حل این بحران مستلزم بازنگری در ساختارها، تقویت همکاری بینالمللی و ایجاد توازن میان قدرت و قانون است. در غیر این صورت، جهان با افزایش بینظمی و بیثباتی روبهرو خواهد شد.
نظم قدیمی در حال فروپاشی است
نظم جدید هنوز شکل نگرفته است
قدرت یابی چین ، بازگشت روسیه
ظهور قدرتهای منطقهای (هند، ترکیه و …)
در نهایت، میتوان گفت حقوق بینالملل بهجای یک نظام بیطرف، به ابزار سیاسی تبدیل شده وبحران ان
نشانهای از تحول عمیق در نظام جهانی است. اگرچه این نظام با چالشهای جدی مواجه است، اما همچنان بهعنوان یک ضرورت برای حفظ نظم و ثبات جهانی باقی خواهد ماند.
بحران حقوق بینالمللی به معنای نابودی آن نیست موجودیت و تطبیق ان همچنان یک ضرورت اجتناب ناپذیر برای نظم جهانی است، اما بقای آن مستلزم بازسازی اعتماد و تقویت همکاری میان دولتها خواهد بود.
بیوگرافی
نویسندگان در اثرات خود مفهوم بحران حقوق بین الملل را در ادبیات علمی به طور جدی مطرح نموده اند.عوامل عمده را به سه دسته تصنیف نموده اند ضعف اجرا ، غلبه سیاست و چاش های جدید جهانی.
: حقوق بین الملل در بجران سال ۲۰۲۵ Ntina Tzouvala
: مقالات علمی (Journal Articles)
Australian Journal of International Affairs
موضوع: بررسی اینکه چرا حقوق بینالملل بهعنوان یک «رشته در بحران» دیده میشود و چگونه روایت بحران در این حوزه شکل گرفته است
The Crisis in International Law and the Path Forward for IHL
سال ۲۰۲۲: Paul B. Stephan
International Review of the Red Cross مجله
موضوع: تحلیل بحران در حقوق بینالملل بشردوستانه و دشواری ایجاد قواعد جدید در شرایط تنش جهانی
The Counterhegemonic Power of International Law Sources
سال ۲۰۲۵Matei Alexianu نویسنده:
Yale Journal of International Lawمجله
- موضوع: بررسی تضعیف قواعد بنیادین مانند منع توسل به زور و بحث درباره «بحران هنجارها»
Crisis Narratives in International Law
JSTOR / Brillناشر
موضوع: تحلیل نظری مفهوم «بحران» در حقوق بینالملل و دیدگاههای انتقادی (بهویژه از منظر کشورهای جهان سوم)
: کتابهای مهم
The World in Crisis and International Law
نویسنده Ntina Tzouvala
ناشر: Cambridge University Press
موضوع: بررسی تأثیر بحرانهای جهانی (پوپولیسم، سایبر، پاندمی) بر حقوق بینالمل
International Law
نویسنده: Malcolm N. Shaw
یکی از مهمترین منابع درسی حقوق بینالملل
شامل مباحث بحران، تحول و چالشهای معاصر
Brownlie’s Principles of Public International Law
نویسنده: James Crawford
مرجع کلاسیک و معتبر در تحلیل ساختار و ضعفهای حقوق بینالملل
. گزارشها و تحلیلهای تحقیقاتی
International Committee of the Red Cross
گزارشهای سالانه درباره حقوق بشردوستانه
تمرکز بر نقض گسترده قوانین جنگ
Konrad-Adenauer-Stiftung
مقاله: Crisis of International Law?
- موضوع: افزایش تردید نسبت به کارایی حقوق بینالملل و نقش جنگها در این بحران
روزنامه های معتبر برای استناد بیشتر
برای مزید معلومات، میتوانید از این روز نامه ها نیز استفاده کنید
European Journal of International Law
American Journal of International Law
Stanford Journal of International Law
نویسنده مظمون.
حقوقدان محترم داکتر یونس فرمان
